Xuân Phương (Hà Nội): Văn hóa là một trong những trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển của địa phương

Xoay quanh nội dung này, PV Báo Pháp luật Việt Nam đã trao đổi với ông Nguyễn Anh Đức – Phó Chủ tịch UBND phường Xuân Phương về công tác tổ chức và định hướng phát huy giá trị các lễ hội truyền thống trên địa bàn trong giai đoạn hiện nay.

Thưa ông, xin ông cho biết công tác chuẩn bị tổ chức các lễ hội truyền thống trên địa bàn phường Xuân Phương thời gian qua được triển khai như thế nào?

- Hiện nay, trên địa bàn phường Xuân Phương có 06 lễ hội truyền thống được tổ chức hằng năm vào mùa xuân, trong đó có 02 lễ hội đã được ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Nhận thức rõ vai trò quan trọng của di sản văn hóa trong đời sống xã hội, đặc biệt sau khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp đi vào hoạt động, Đảng ủy và UBND phường đã tập trung chỉ đạo quyết liệt, triển khai đồng bộ các chương trình, kế hoạch nhằm tổ chức lễ hội ngày càng trang trọng, văn minh, an toàn và giàu bản sắc.

UBND phường đã giao Phòng Văn hóa – Xã hội làm cơ quan thường trực tham mưu, ban hành Kế hoạch thực hiện “Bộ tiêu chí về môi trường văn hóa trong lễ hội truyền thống”. Nội dung trọng tâm là đảm bảo vệ sinh môi trường, phòng cháy chữa cháy, an toàn thực phẩm; bài trừ mê tín dị đoan, giảm thiểu đốt vàng mã; nâng cao ý thức, hành vi ứng xử văn minh khi tham gia lễ hội.

Bên cạnh đó, UBND phường xây dựng Kế hoạch quản lý và tổ chức lễ hội, phân công rõ nhiệm vụ cho từng đơn vị, bộ phận; tổ chức nhiều hội nghị, buổi làm việc với đại diện cộng đồng thực hành di sản để lắng nghe, tháo gỡ khó khăn; đồng thời triển khai ký cam kết thực hiện “Bộ tiêu chí về môi trường văn hóa trong lễ hội truyền thống” đối với Trưởng các Tiểu ban quản lý di tích.

Dựa trên đề xuất của cộng đồng, UBND phường đã ban hành Quyết định thành lập Ban Tổ chức các lễ hội. Công tác kiểm tra, giám sát được duy trì thường xuyên tại các địa điểm tổ chức và không gian di tích nhằm đảm bảo an ninh trật tự, chủ động xử lý mọi tình huống phát sinh.

Được biết, Lễ hội thổi cơm thi làng Thị Cấm là một trong những lễ hội tiêu biểu của địa phương. Ông có thể chia sẻ về nét độc đáo cũng như vai trò của lễ hội này trong đời sống văn hóa cộng đồng?

- Lễ hội thổi cơm thi làng Thị Cấm hiện còn lưu giữ nhiều nét đặc trưng của lễ hội truyền thống tại châu thổ Bắc Bộ, nổi bật là tín ngưỡng liên quan đến nông nghiệp như tục thờ lửa và tục thờ lúa. Thông qua việc thực hiện các công đoạn thổi cơm dâng Thánh như: kéo lửa, vo gạo, giã gạo, giữ lửa,…người tham gia được rèn luyện sự khéo léo, tỉ mỉ, kiên trì. Thể hiện kinh nghiệm và tri thức dân gian trong việc sử dụng lửa và chế biến món ăn phục vụ nhu cầu sinh hoạt thiết yếu.

Lễ hội thổi cơm thi là sợi dây gắn kết cộng đồng. Trên hết đó là tinh thần làm việc tập thể, việc cùng tham gia thổi cơm đòi hỏi sự phân công phối hợp nhuẩn nhuyễn giữa các thành viên trong đội thi, là biểu tượng của tinh thần gắn bó làng mạc. Các cá nhân riêng lẻ tham gia lễ hội với tư cách thành viên đội thi hay người tham gia cổ vũ đều hòa làm một trong không khí khẩn trương, sôi nổi càng làm tinh thần cố kết cộng đồng được đẩy lên cao độ, sự cố kết càng thêm bền chặt.

Cùng với đó, lễ hội còn là dịp nhân dân hưởng thụ nhu cầu tâm linh, giúp cân bằng đời sống tinh thần trong cuộc sống nhiều lo toan, vất vả; là dịp để thế hệ trẻ hay những lớp cư dân mới đến sinh sống hiểu rõ hơn về nguồn gốc, lịch sử của làng, lai lịch, công lao của vị thần che chở họ hàng ngày từ đó giáo dục truyền thống uống nước nhớ nguồn, củng cố tình yêu quê hương, đất nước.

Lễ hội truyền thống là cơ hội để địa phương quảng bá những giá trị văn hóa tiêu biểu đến với công chúng trong và ngoài nước. Xây dựng hình ảnh người Xuân Phương nghĩa tình, giàu bản sắc. Thu hút khách du lịch đến tham quan, tìm hiểu lịch sử, văn hóa địa phương, góp phần phát triển kinh tế-xã hội.

Trong thời gian tới, phường Xuân Phương sẽ có những định hướng gì để tiếp tục gìn giữ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể quốc gia?

- Chúng tôi xác định phát triển văn hóa là một trong những trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển chung của địa phương, trong đó di sản văn hóa – đặc biệt là di sản văn hóa phi vật thể – là nguồn lực nội sinh quý giá.

Trong thời gian tới, phường tập trung vào một số định hướng lớn:

Thứ nhất, tăng cường công tác quản lý nhà nước về di sản; tiếp tục ban hành các chương trình, kế hoạch, bố trí nguồn lực để bảo vệ di sản trước nguy cơ mai một và tác động của quá trình đô thị hóa; đồng thời nâng cao trình độ chuyên môn cho đội ngũ cán bộ làm công tác văn hóa.

Thứ hai, nâng cao nhận thức của cán bộ và nhân dân về vai trò của di sản trong đời sống đương đại; đẩy mạnh giáo dục lịch sử địa phương; tăng cường các hoạt động trải nghiệm di sản trong trường học và sinh hoạt cộng đồng.

Thứ ba, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo trong công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di tích; từng bước số hóa dữ liệu di sản.

Thứ tư, xây dựng các sản phẩm du lịch, sản phẩm công nghiệp văn hóa sáng tạo dựa trên chất liệu di sản; tăng cường truyền thông, quảng bá để di sản thực sự trở thành nguồn lực đóng góp vào tăng trưởng kinh tế, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân.

Cuối cùng, chúng tôi luôn xác định cộng đồng là trung tâm – là chủ thể sáng tạo, thực hành và trao truyền di sản. Chính quyền sẽ tiếp tục đồng hành, tạo điều kiện thuận lợi để cộng đồng phát huy vai trò, để di sản sống trong đời sống hiện tại và được truyền tiếp bền vững cho các thế hệ mai sau.

Xin trân trọng cảm ơn ông!