Vương triều Trần - một triều đại tiêu biểu cho trí tuệ, bản lĩnh và khí phách của dân tộc Việt Nam

Nhân dịp kỷ niệm 800 năm sáng lập Vương triều Trần (1226 - 2026), ngày 10/1/2026, tại Hoàng thành Thăng Long (Hà Nội), Hội Khoa học lịch sử Việt Nam phối hợp với Viện Trần Nhân Tông (Đại học Quốc gia Hà Nội) và Hội đồng họ Trần Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học “Vương triều Trần: Tầm vóc lịch sử và giá trị thời đại - Kỷ niệm 800 năm sáng lập (1226-2026)”.

Ban Tổ chức cho biết, hội thảo đã nhận được hơn 100 tham luận của các nhà khoa học, nhà nghiên cứu trong và ngoài nước. Các tham luận có nội dung phong phú, cách tiếp cận đa dạng, tập trung vào bốn nhóm vấn đề lớn: diễn trình lịch sử Vương triều Trần; cương vực, ngoại giao và chiến tranh vệ quốc; quản trị và phát triển đất nước; văn hóa, tư tưởng và tôn giáo.

Phát biểu khai mạc, Trung tướng, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Đình Nhã, Chủ tịch Hội đồng họ Trần Việt Nam cho biết, cách đây tròn 800 năm, Vương triều Trần được sáng lập, mở ra một thời kỳ phát triển rực rỡ và đặc biệt vẻ vang trong lịch sử dân tộc Việt Nam. Dưới triều Trần, Đại Việt không chỉ khẳng định vững chắc nền độc lập, chủ quyền quốc gia, mà còn vươn lên trở thành một quốc gia cường thịnh, có bản lĩnh, trí tuệ và vị thế đáng nể phục trong khu vực. Ba lần chiến thắng quân xâm lược Nguyên - Mông, đội quân từng làm rung chuyển Á - Âu, không chỉ là những thắng lợi quân sự lẫy lừng mà còn là minh chứng sinh động cho ý chí tự cường, tinh thần đoàn kết toàn dân tộc và nghệ thuật lãnh đạo, chỉ huy xuất sắc của nhà Trần.

Những sự kiện nổi bật như: Hội nghị Diên Hồng, Hịch tướng sĩ, chiến thắng Bạch Đằng năm 1288... đã trở thành biểu tượng bất tử của lòng yêu nước và trí tuệ Việt Nam. Không chỉ nổi bật về quân sự, Vương triều Trần còn để lại những di sản đặc sắc về chính trị, quản trị quốc gia và văn hóa - tư tưởng. Đặc biệt, thời Trần là giai đoạn kết tinh rực rỡ của văn hóa Đại Việt, với đỉnh cao là tư tưởng Phật giáo Trúc Lâm Yên Tử do Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập.

Trong bối cảnh và từ nhận thức đó, Trung tướng, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Đình Nhã cho rằng, hội thảo không chỉ là dịp tri ân và tôn vinh những giá trị lịch sử to lớn của Vương triều Trần, mà còn là diễn đàn khoa học để các nhà nghiên cứu, các nhà quản lý cùng nhìn nhận, luận giải và làm sáng rõ những giá trị thời đại được hun đúc từ triều đại này.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tiến Vinh, Viện trưởng Viện Trần Nhân Tông, Đại học Quốc gia Hà Nội cho biết, trong tiến trình lịch sử dân tộc Việt Nam, Vương triều Trần (1226-1400) nổi lên như một triều đại tiêu biểu, với nhiều chiến công hiển hách, nhiều thành tựu rực rỡ, để lại nhiều di sản là biểu tượng của dân tộc, mang tầm thời đại và xứng đáng được ghi nhận như đỉnh cao của kỷ nguyên văn minh Đại Việt đã tồn tại trong lịch sử trung đại Việt Nam.

Nhiều bộ chính sử, nhiều công trình nghiên cứu của những nhà nghiên cứu lớn đều chung nhận định ghi nhận và đánh giá cao về những thành tựu, di sản và đóng góp của Vương triều Trần. Điển hình là những công trình như “Đại Việt sử ký toàn thư” của Ngô Sĩ Liên và các sử thần triều Lê, “Việt Nam sử lược” của Trần Trọng Kim, “Lịch sử Việt Nam” của Phan Huy Lê (chủ biên)... Trong những thập niên gần đây đã có nhiều bài viết, sách chuyên khảo, tọa đàm và hội thảo về nhà Trần, Vương triều Trần, về những chiến công, thành tựu, các vị vua, danh tướng, danh nhân thời Trần. Tiêu biểu là các hội thảo được tổ chức tại Viện Sử học (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam), Bộ Quốc phòng và các địa phương như Ninh Bình, Quảng Ninh, Hải Phòng…

“Vì vậy, hội thảo sẽ góp phần cung cấp luận cứ khoa học cho việc bảo tồn, phát huy các di sản lịch sử - văn hóa gắn với Vương triều Trần; phục vụ công tác giáo dục truyền thống, bồi đắp lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc cho các thế hệ hôm nay và mai sau”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tiến Vinh khẳng định.

Hội thảo cũng làm nổi bật những giá trị đặc sắc về văn hóa-tư tưởng của thời Trần, giai đoạn kết tinh rực rỡ của văn hóa Đại Việt với sự dung hòa giữa Nho giáo, Phật giáo và Đạo giáo. Đặc biệt, Phật giáo Trúc Lâm Yên Tử do Trần Nhân Tông sáng lập được đánh giá là đỉnh cao của tư tưởng Việt Nam thời trung đại, thể hiện triết lý “cư trần lạc đạo”, gắn tu dưỡng tâm linh với trách nhiệm đối với quốc gia, dân tộc.

Cùng với đó, các tham luận tiếp tục khẳng định vai trò và đóng góp của nhiều nhân vật lịch sử kiệt xuất như Trần Quốc Tuấn, Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật, Trần Khánh Dư - những tấm gương tiêu biểu về trí tuệ, đạo đức và tinh thần phụng sự đất nước.

Hội thảo không chỉ là hoạt động khoa học có giá trị, mà còn là sự kiện chính trị-văn hóa giàu ý nghĩa, thể hiện lòng tri ân đối với tiền nhân, khẳng định sức sống trường tồn của các giá trị lịch sử dân tộc và góp phần khơi dậy tinh thần tự hào, tự cường trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay.