Trợ giúp pháp lý – Lá chắn bảo vệ quyền lợi người dân tộc thiểu số ở Bắc Ninh

Phóng viên đã có cuộc trao đổi với ông Dương Văn Chung – Quyền Giám đốc Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước Bắc Ninh số 1 xoay quanh công tác trợ giúp pháp lý tại cơ sở, những khó khăn, kiến nghị và đề xuất trong quá trình sửa đổi Luật Trợ giúp pháp lý.

-Xin ông cho biết những nội dung cơ bản trong công tác trợ giúp pháp lý cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng khó khăn, vùng sâu, vùng xa hiện nay?

Ông Dương Văn Chung – Quyền Giám đốc Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước Bắc Ninh số 1 (tỉnh Bắc Ninh): Thực hiện Kế hoạch công tác trợ giúp pháp lý (TGPL) năm 2025, kết hợp với thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi năm 2025.

Trong năm qua, Trung tâm TGPL Bắc Ninh số 1 đã tập trung thực hiện tốt công tác trợ giúp pháp lý cho các xã vùng sâu, vùng xa, vùng có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi sinh sống; trọng tâm là việc thực hiện các đợt truyền thông TGPL về cơ sở, lồng ghép với việc thực hiện các nội dung của Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; tập trung tổ chức các hội nghị tuyên truyền pháp luật về đất đai, hình sự, dân sự, hôn nhân, gia đình, pháp luật về thừa kế...

Qua đó nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật cho người dân ở cơ sở, đồng thời thực hiện tư vấn, TGPL miễn phí cho bà con nhân dân nhằm tháo gỡ, giải quyết các vướng mắc pháp lý cho bà con ngay ở cơ sở, tránh tranh chấp, khiếu kiện trong cộng đồng dân cư và đồng thời bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các đối tượng thuộc diện TGPL ngay ở cơ sở.

Bên cạnh đó, Trung tâm thực hiện tuyên truyền về các chính sách TGPL theo Luật TGPL và các văn bản hướng dẫn thi hành để bà con Nhân dân ở cơ sở biết về những hoạt động TGPL của Trung tâm TGPL, những chính sách TGPL nhân văn của Nhà nước, qua đó thực hiện liên hệ TGPL nếu có nhu cầu cần bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của họ.

-Từ thực tiễn triển khai cho thấy công tác trợ giúp pháp lý tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số hiện đang gặp những khó khăn gì, thưa ông?

Ông Dương Văn Chung – Quyền Giám đốc Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước Bắc Ninh số 1 (tỉnh Bắc Ninh):

Đối với các địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, hàng năm Trung tâm TGPL thường xuyên tổ chức các đợt truyền thông TGPL về cơ sở và thực hiện các nội dung của Chương trình mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi;

Qua đó nâng cao nhận thức pháp luật nói chung của cán bộ, Nhân dân, đồng thời giúp các đối tượng thuộc diện TGPL biết, tiếp cận với các dịch vụ pháp lý miễn phí của Nhà nước trên cơ sở đó yêu cầu Trung tâm thực hiện TGPL để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ.

Quá trình thực hiện các hoạt động TGPL ở những địa bàn này, chúng tôi nhận thấy điểm khó khăn nhất là trình độ dân trí của bà con nhân dân còn rất thấp, mặc dù chúng tôi thường xuyên đẩy mạnh các hoạt động TGPL về cơ sở, tích cực truyền thông về các chính sách của Luật TGPL. Tuy nhiên, bà con vẫn chưa quan tâm, để ý, tìm hiểu về những hoạt động TGPL của Trung tâm, cũng như những chính sách pháp luật miễn phí khi phát sinh các sự kiện pháp lý cần trợ giúp.

-Trong bối cảnh Bộ Tư pháp đang xây dựng  dự thảo, lấy ý kiến sửa đổi Luật Trợ giúp pháp lý 2017, Trung tâm có đề xuất gì, đặc biệt về việc mở rộng đối tượng được trợ giúp pháp lý không, thưa ông?

Ông Dương Văn Chung – Quyền Giám đốc Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước Bắc Ninh số 1 (tỉnh Bắc Ninh):

Hiện nay, Bộ Tư pháp đang xây dựng Dự thảo sửa đổi, bổ sung Luật TGPL năm 2017, theo chúng tôi ngoài các đối tượng thuộc diện TGPL được quy định tại Điều 7 của Luật TGPL, cần xem xét mở rộng đối tượng được TGPL như: người khuyết tật nói chung chứ không chỉ là người khuyết tật có khó khăn về tài chính; hộ mới thoát nghèo.

Đây là những đối tượng yếu thế trong xã hội khó có khả năng tài chính để chi phí cho các vụ việc nếu có nhu cầu cần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp khi phát sinh các vụ việc pháp lý.

-Cơ chế phối hợp giữa Trung tâm với các cơ quan tiến hành tố tụng trong công tác trợ giúp pháp lý hiện nay được triển khai như thế nào, thưa ông?

Ông Dương Văn Chung – Quyền Giám đốc Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước Bắc Ninh số 1 (tỉnh Bắc Ninh):

Những năm qua, Trung tâm TGPL Bắc Ninh số 1 đã thực hiện tốt cơ chế phối hợp với các cơ quan tiến hành tố tụng trong hoạt động TGPL theo Thông tư liên tịch số 10/2018/TTLT-BTP-BCA-BQP-BTC-TANDTC-VKSNDTC ngày 29/6/2018 của Bộ Tư pháp, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Tài chính, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao; thông qua các hoạt động của người tiến hành tố tụng và các cơ quan tiến hành tố tụng, nếu thấy các đối tượng thuộc diện TGPL, các cơ quan tiến hành tố tụng đều giải thích, hướng dẫn họ làm đơn yêu cầu TGPL, các cơ quan tiến hành tố tụng làm văn bản đề nghị Trung tâm cử Trợ giúp viên pháp lý hoặc Luật sư để đại diện, bào chữa bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cho các đối tượng này tại Tòa án.

Kết quả, nhiều vụ việc do người thực hiện TGPL do Trung tâm cử, đặc biệt là những vụ việc, vụ án do Trợ giúp viên pháp lý thực hiện đã được đánh giá là thành công, hiệu quả, qua đó bảo đảm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp tốt nhất cho các đối tượng thuộc diện TGPL.

Từ thực tiễn triển khai tại cơ sở, có thể thấy TGPL không chỉ là chính sách nhân văn mà còn là công cụ thiết thực bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người yếu thế. Việc tăng cường nguồn lực, mở rộng đối tượng thụ hưởng và hoàn thiện cơ chế phối hợp sẽ là yếu tố then chốt để trợ giúp pháp lý tiếp tục phát huy vai trò, bảo đảm quyền tiếp cận công lý cho mọi người dân, nhất là ở vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.