Sửa đổi Luật Thủ đô: Tư duy đột phá, tầm nhìn dài hạn để Hà Nội thực hiện tốt vai trò, sứ mệnh - Bài 4: Bảo đảm nguồn lực phát triển Thủ đô
(PLVN) - Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) bổ sung các cơ chế, chính sách đặc biệt giúp Thủ đô thu hút, sử dụng hiệu quả các nguồn lực về tài chính, đầu tư và nguồn lực về tổ chức bộ máy, biên chế để TP phát triển nhanh, bền vững và thực hiện tốt vai trò, sứ mệnh tiên phong của Thủ đô trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.
Nội dung cốt lõi, quan trọng
Phát biểu tại các phiên họp trong quá trình xây dựng dự án Luật, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh nhấn mạnh, một trong những nội dung cốt lõi, quan trọng nhất của Luật Thủ đô (sửa đổi) là cơ chế tài chính, ngân sách. Theo đó, Luật cần có các cơ chế, chính sách đủ mạnh để thu hút nguồn lực; “cởi trói” về cơ chế cho Hà Nội để TP phát huy được các nguồn lực như đầu tư công, đất đai gắn với quy hoạch, tài sản công; ngân sách… đáp ứng yêu cầu phát triển.
Tán thành với quan điểm nêu trên, tại các cuộc họp tham vấn, lấy ý kiến phục vụ xây dựng dự án Luật do Bộ Tư pháp chủ trì, các chuyên gia trong lĩnh vực tài chính, đầu tư cũng đã gợi mở nhiều giải pháp nhằm xây dựng các cơ chế đủ mạnh để phục vụ cho sự phát triển của Thủ đô. TS Lê Duy Bình - Giám đốc Economica Việt Nam cho rằng, việc xây dựng nguồn lực cho Hà Nội cần dựa trên tư duy đổi mới, tránh tập trung quá nhiều vào các giải pháp tăng thu ngân sách đơn thuần như bổ sung các khoản thu, phí, lệ phí. Bởi, những biện pháp này tuy cần thiết nhưng không đủ để tạo động lực tăng trưởng bền vững.
Theo TS Lê Duy Bình, cần dựa trên những lợi thế cạnh tranh riêng biệt của TP Hà Nội để xây dựng các cơ chế, chính sách nhằm khai phóng, sử dụng nguồn lực của Thủ đô. Một hướng tiếp cận quan trọng là khai thác hiệu quả tài sản công và tài sản nhà nước, không chỉ giới hạn ở đất đai mà còn bao gồm không gian trên cao và không gian ngầm. Đối với khu vực kinh tế tư nhân, trên cơ sở Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị, cần có các cơ chế đặc thù, vượt trội để khuyến khích khu vực kinh tế tư nhân đầu tư mạnh mẽ hơn vào các lĩnh vực như đổi mới sáng tạo (ĐMST), khoa học - công nghệ (KHCN)… Cùng với đó, vị chuyên gia cũng cho rằng, TP Hà Nội cần tập trung khai thác các lợi thế so sánh đặc thù như công nghiệp văn hóa, kinh tế tri thức. Đây chính là nền tảng để hình thành các mô hình tăng trưởng mới, tạo sức cạnh tranh bền vững cho Thủ đô.
Còn bà Hoàng Thị Hồng, Bộ Tài chính nêu quan điểm, Luật Thủ đô (sửa đổi) cần được tiếp cận như một công cụ kiến tạo phát triển, thay vì chỉ là cơ chế quản lý hành chính đặc thù. Trọng tâm của việc sửa đổi là chuyển vai trò của Nhà nước từ quản lý, kiểm soát sang định hướng, dẫn dắt và tạo động lực phát triển, qua đó khai phóng và sử dụng hiệu quả các nguồn lực của Thủ đô.
Trong lĩnh vực huy động và phân bổ nguồn lực, theo vị chuyên gia, Luật cần ưu tiên thể chế hóa các cơ chế tài chính phát triển. Về mô hình tăng trưởng, bà Hoàng Thị Hồng cũng cho rằng, Luật cần định hướng rõ Hà Nội phát triển dựa trên kinh tế tri thức, ĐMST, KHCN và các ngành dịch vụ giá trị cao, thay vì cạnh tranh bằng ưu đãi đại trà. Các chính sách ưu đãi, hỗ trợ đầu tư phải có chọn lọc, tập trung vào các lĩnh vực có khả năng tạo giá trị gia tăng và lan tỏa tri thức như KHCN, công nghiệp văn hóa, giáo dục - đào tạo (GD-ĐT) chất lượng cao, kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn.
Từ thực tiễn triển khai thi hành, để phát triển Thủ đô tương xứng với vai trò, tầm vóc, Phó Giám đốc Sở Tài chính Hà Nội Đỗ Thu Hằng đề xuất một số nội dung cụ thể như TP được ban hành cơ chế, chính sách liên quan đến xã hội hóa, cơ chế hợp tác công - tư mới trong khai thác tài sản công, công trình hạ tầng; tăng thẩm quyền về đầu tư của TP theo hướng không bị giới hạn về quy mô vốn, quy mô sử dụng đất, quy mô di dân tái định cư khi phê duyệt chủ trương đầu tư các dự án sử dụng ngân sách địa phương.
Cùng với đó là giao quyền cho TP chủ động quyết định các chính sách phát triển KHCN, ĐMST, hỗ trợ phát triển các thiết chế ĐMST, sàn giao dịch công nghệ, hỗ trợ hình thành thị trường công nghệ, chuyển giao công nghệ, thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học; mở rộng cơ chế mua sắm, đầu tư công nghệ, nền tảng lõi về công nghệ số theo cơ chế thuê dịch vụ, linh hoạt theo kết quả đầu ra…
Tăng cường phân cấp, mở rộng quyền tự chủ và bảo đảm nguồn lực phát triển Thủ đô
Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) hiện dành 1 chương (Chương VI) với 7 điều, từ Điều 20 đến Điều 26, quy định về nguồn lực phát triển Thủ đô. Trong đó, Điều 20 quy định cơ chế quản lý, sử dụng tài chính, ngân sách của TP theo hướng tăng cường phân cấp, mở rộng quyền tự chủ và bảo đảm nguồn lực phát triển Thủ đô.
Về thẩm quyền về đầu tư, dự thảo Luật đẩy mạnh phân quyền cho TP Hà Nội trong quyết định chủ trương đầu tư và quyết định đầu tư đối với các dự án đầu tư công và dự án PPP sử dụng vốn ngân sách địa phương và các nguồn vốn hợp pháp khác. Dự thảo Luật cũng giao quyền cho HĐND TP ban hành quy định về hồ sơ, nội dung thẩm định, trình tự, thủ tục quyết định chủ trương đầu tư, chấp thuận chủ trương đầu tư, điều chỉnh chủ trương đầu tư, chấp thuận điều chỉnh chủ trương đầu tư các dự án quy định thuộc thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư của HĐND TP, chấp thuận chủ trương đầu tư của Chủ tịch UBND TP.
Việc giao quyền này cho HĐND TP không làm thay đổi điều kiện, tiêu chí pháp lý cốt lõi theo luật chung, mà nhằm cụ thể hóa theo hướng đơn giản hóa, minh bạch hóa, tăng cường ứng dụng chuyển đổi số trong tiếp nhận và xử lý hồ sơ. Đồng thời, quy định này cũng tạo cơ sở để thống nhất quy trình giữa các cơ quan chuyên môn, hạn chế chồng chéo, trùng lặp trong thẩm định.
Quy định quản lý, sử dụng và khai thác tài sản công, tài sản kết cấu hạ tầng, theo dự thảo Luật, TP được ban hành cơ chế đặc thù về quản lý, sử dụng, khai thác tài sản công, đẩy mạnh xã hội hóa và hợp tác công - tư, gắn với yêu cầu công khai, minh bạch, tiết kiệm, chống lãng phí. Việc trao quyền này nhằm khai thác hiệu quả nguồn lực từ tài sản công và tài sản kết cấu hạ tầng do Nhà nước đầu tư; qua đó, tài sản công không chỉ được bảo toàn mà còn trở thành nguồn lực quan trọng cho phát triển.
Quy định quản lý, bảo vệ, sử dụng tài nguyên tại Điều 23 của dự thảo Luật nhằm thiết lập khung chính sách đặc thù về quản lý, sử dụng đất đai và tài nguyên theo hướng linh hoạt nhưng chặt chẽ, phù hợp với yêu cầu phát triển đô thị đặc biệt của Thủ đô. Trong đó, đối với khu vực bãi sông, bãi nổi, dự thảo Luật đã có sửa đổi để phù hợp với yêu cầu tổ chức xây dựng, khai thác hợp lý khu vực bãi sông, bãi nổi trên địa bàn, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu phát triển đô thị và nhiệm vụ phòng, chống lũ, bảo vệ an toàn đê điều.
Ngoài ra, dự thảo Luật cũng bao gồm các quy định thu hút đầu tư, ưu đãi, hỗ trợ đầu tư, phát triển doanh nghiệp; thu hút, trọng dụng người có tài năng và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao nhằm tạo cơ chế đột phá trong thu hút, sử dụng và đãi ngộ nhân lực chất lượng cao cho Thủ đô…
Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu: “Quan điểm của Hà Nội là xây dựng cơ chế, chính sách để những gì xã hội làm được thì chính quyền TP Hà Nội sẽ không làm nữa, những gì máy móc làm được thì người không làm nữa. Cơ chế tài chính, ngân sách, nguồn lực phát triển Thủ đô phải làm sao để tạo ra cực kỳ nhiều việc làm cho xã hội. Tức là một mô hình Hà Nội phát triển yên bình, văn hóa nhưng rất sôi động về các lĩnh vực kinh tế, trong đó Nhà nước là chủ thể tạo ra cơ chế và điều kiện thực hiện. Đồng thời, Hà Nội cũng đóng góp càng ngày càng nhiều cho Trung ương”.
TS Cấn Văn Lực, Chuyên gia kinh tế trưởng BIDV: “Trong bối cảnh ngân sách nhà nước chỉ đáp ứng khoảng 20% nhu cầu vốn, Luật Thủ đô (sửa đổi) cần mở rộng các cơ chế huy động vốn ngoài ngân sách. Cần phải thiết kế cơ chế vay nợ và phát hành trái phiếu linh hoạt cho Hà Nội, cho phép vay vốn không phụ thuộc cứng vào trần nợ công chung nhưng vẫn bảo đảm an toàn tài chính. Đồng thời, cần đa dạng hóa các công cụ trái phiếu và có cơ chế tín dụng đặc thù cho các dự án hạ tầng quy mô lớn như đường sắt đô thị. Ngoài các giải pháp tài chính truyền thông, cần thúc đẩy các cơ chế tài chính xanh và mô hình đầu tư hiện đại để dẫn dắt thị trường, tăng trưởng bền vững”.
PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam: “Kinh tế và nhân tài phải là trụ cột trung tâm của Luật Thủ đô (sửa đổi). Mặc dù Hà Nội sở hữu nguồn lực trí tuệ lớn, các cơ chế hiện hành chưa đủ mạnh để khai thác và thu hút nhân tài quốc tế, do đó cần trao cho TP quyền tự quyết thực chất về chính sách đãi ngộ đối với chuyên gia, nhà khoa học hàng đầu. Bên cạnh đó, Hà Nội cần được trao “đặc quyền thể chế” đủ mạnh để cạnh tranh toàn cầu, hướng tới trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực với hệ sinh thái khởi nghiệp và nghiên cứu và phát triển đạt chuẩn quốc tế”.