Quảng Ninh: Chùa Mỹ Cụ - nơi giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống của Nhân dân địa phương

Ban Tổ chức tỉnh chuông, gióng trống tại Lễ hội truyền thống chùa Mỹ Cụ.

Nhằm bảo tồn và phát huy những giá trị của di tích, Lễ hội truyền thống chùa Mỹ Cụ được tổ chức hàng năm với tinh thần trang nghiêm, an toàn, tiết kiệm, thể hiện sự thành kính, cầu cho quốc thái dân an, là nơi Nhân dân làng Mỹ Cụ qua các thời kỳ chiêm bái, cầu mong những điều tốt lành đến với đất nước, quê hương, gia đình mỗi dịp Tết đến, xuân về; qua đó, góp phần làm phong phú đời sống tinh thần cho Nhân dân, giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống.

Chùa Mỹ Cụ, có tên chữ là Sùng Khánh Tự, tọa lạc bên sườn núi Chè, khu Mỹ Cụ 2 (phường Đông Triều), là một trong những di tích lịch sử - văn hóa tiêu biểu của địa phương, gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần của Nhân dân qua nhiều thế hệ.

Những giá trị khác biệt của hệ thống tượng pháp trong chùa Mỹ Cụ đó là các pho tượng bằng đất sét và bằng gỗ đều được tạc tỉ mỉ và khéo léo; các nét chạm trổ mềm mại nhưng khỏe khoắn và dứt khoát mang biểu hiện nội tâm khác nhau; màu sắc, hoa văn trang trí trên từng pho tượng đều mang đậm nét bản sắc văn hóa dân tộc.

Theo tài liệu ghi chép, năm 1308, vua Trần Nhân Tông nhập niết bàn tại am Ngọa Vân, thiền sư Pháp Loa dưới sự dìu dắt của vua Trần Nhân Tông đã được truyền pháp, tiếp tục làm vị tổ thứ 2 của phái thiền Trúc Lâm. Dưới thời thiền sư Pháp Loa, giáo lý Trúc Lâm càng có sức hút mạnh mẽ tín đồ đạo Phật trong vùng;

Từ Yên Tử, giáo lý Trúc Lâm phát triển ra khắp vùng Đông - Bắc, trong thời kỳ này đã có khoảng 800 ngôi chùa lớn nhỏ được dựng lên, trong đó có chùa Mỹ Cụ. Ban đầu khởi dựng, chùa có quy mô và kết cấu kiến trúc kiểu chữ đinh. Đến thời sau này chùa được mở rộng ra khá khang trang, bao gồm chùa chính, nhà tổ, nhà tăng, tạo thành một kiến trúc tổng thể hình chữ khẩu.

Đông đảo Phật tử, Nhân dân và du khách thập phương tham gia Lễ hội truyền thống chùa Mỹ Cụ.

Theo văn bia cổ hiện đang được lưu giữ thì chùa Mỹ Cụ đã trải qua nhiều lần trùng tu, tôn tạo; trải qua bao thăng trầm lịch sử, ngôi chùa đã bị tàn phá, chỉ còn lại chùa chính kiến trúc kiểu chữ đinh, nhưng kết cấu vì kèo và điêu khắc còn giữ được khá nguyên trạng và hệ thống tượng pháp có giá trị nghệ thuật cao, như tượng A Di Đà, tượng Thích Ca Màu Ni, tượng Quan Âm Chuẩn Đề, tượng Ca Diếp, tượng Anan... Mỗi pho tượng mang một hình dáng khác nhau, vô cùng sinh động.

Trong đó, đa phần tượng được đắp bằng đất sét, đây đều là những pho tượng đẹp, hình dáng và kích thước quy chuẩn, cân đối, bên ngoài phủ một lớp sơn son thiếp vàng, thoạt nhìn khó có thể phân biệt là tượng đất sét hay tượng gỗ. Đa số các pho tượng vẫn được lưu giữ khá tốt.

Những giá trị khác biệt của hệ thống tượng pháp trong chùa Mỹ Cụ đó là các pho tượng bằng đất sét và bằng gỗ đều được tạc tỉ mỉ và khéo léo; các nét chạm trổ mềm mại nhưng khỏe khoắn và dứt khoát mang biểu hiện nội tâm khác nhau; màu sắc, hoa văn trang trí trên từng pho tượng đều mang đậm nét bản sắc văn hóa dân tộc.

Với những giá trị tiêu biểu nổi bật đó, ngày 28/7/2000, Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) Quyết định xếp hạng Di tích chùa Mỹ Cụ (tên chữ Sùng Khánh Tự) là di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia.