Ngành Hải quan: Thu ngân sách từ hoạt động xuất nhập khẩu tăng đột phá trong tháng 1/2026

Diện mạo kinh tế khởi sắc rõ rệt

Theo phân tích cấu trúc thu ngân sách, mức giảm 17,3% (tương đương 8.173 tỷ đồng) so với tháng 12/2025 không phản ánh sự suy giảm nội lực mà là hệ quả của việc điều chỉnh kế hoạch kinh doanh thời điểm Tết Nguyên đán. Tháng 12 thường là điểm rơi cuối cùng của các đơn hàng phục vụ nhu cầu tiêu dùng cuối năm khi doanh nghiệp đẩy mạnh giải ngân nhập khẩu.

Sang tháng 1/2026, nhu cầu này bão hòa, cộng với việc số ngày làm việc thực tế giảm xuống còn 21 ngày (ít hơn 2 ngày so với tháng trước), khiến hiệu suất thu bình quân ngày sụt giảm từ 2.052 tỷ đồng xuống còn 1.860 tỷ đồng.

Bên cạnh yếu tố lịch làm việc, công tác quản trị thu tháng 1 chịu tác động trực tiếp từ các quyết sách hỗ trợ sản xuất. Việc thực hiện hoàn thuế khoảng 1.000 tỷ đồng cho linh kiện ô tô nhập khẩu tại Chi cục Hải quan Khu vực XII theo Nghị định số 26/2023/NĐ-CP là minh chứng cho việc thực thi nghiêm túc các chính sách ưu đãi tài khóa.

Ngoài ra, sự sụt giảm kim ngạch chịu thuế 6,9% tập trung mạnh ở các mặt hàng hạ tầng và năng lượng như máy móc thiết bị giảm thu 1.070 tỷ đồng, khí đốt hóa lỏng giảm 55% trị giá và dầu thô giảm 18% trị giá cho thấy sự thận trọng của các nhà nhập khẩu trong việc cân đối nguồn hàng cho giai đoạn sau Tết.

Ở chiều ngược lại, mức tăng thu 11.185 tỷ đồng so với cùng kỳ năm 2025 phản ánh diện mạo kinh tế khởi sắc rõ rệt so với giai đoạn khó khăn năm trước. Điểm sáng nằm ở các nhóm hàng đầu vào sản xuất khi chiếm tỷ trọng 51,8% tổng kim ngạch nhập khẩu chịu thuế với mức tăng trưởng 52,9%.

Sự bứt phá của số thu còn đến từ sự nhạy bén trong quản lý các sắc thuế mới và nhóm hàng có giá trị gia tăng cao. Điển hình, nhóm mặt hàng phân bón ghi nhận mức tăng trưởng lượng nhập khẩu kỷ lục hơn 1.051%, đóng góp tăng thu 140 tỷ đồng là kết quả trực tiếp từ việc áp dụng Luật Thuế giá trị gia tăng giúp chuẩn hóa công tác thu và tạo sự bình đẳng cho sản xuất trong nước.

Theo đại diện Ban Nghiệp vụ thuế hải quan, bức tranh thu ngân sách tháng 1/2026 của ngành Hải quan không chỉ là những con số tăng về cơ học mà là kết quả của một chiến lược quản lý thuế khoa học, bám sát diễn biến thị trường và thực thi hiệu quả các chính sách tài khóa của Chính phủ.

Quyết tâm chinh phục chỉ tiêu ngân sách

Tuy nhiên, năm 2026 đặt ra cho ngành Hải quan một nhiệm vụ trọng tâm đầy sức ép khi dự toán chỉ tiêu pháp lệnh được ấn định ở mức 415.000 tỷ đồng, đồng thời toàn ngành phải nỗ lực tự thân để chinh phục chỉ tiêu phấn đấu đạt con số kỷ lục 516.500 tỷ đồng.

Để đạt mục tiêu này, ngành Hải quan đã chủ động kiến tạo dư địa mới. Trọng tâm ngân sách hiện đã dịch chuyển sang các sắc thuế nội địa tại cửa ngõ, đặc biệt là thuế giá trị gia tăng vốn đang chiếm tới 78% tổng dự toán. Theo đó, ngành Hải quan đã đẩy mạnh cải cách thủ tục, rút ngắn thời gian thông quan để gia tăng khối lượng hàng hóa lưu thông nhằm thực hiện chiến lược lấy tăng trưởng doanh thu để bù đắp hụt thu về thuế suất. Bên cạnh đó, ngành Hải quan đang biến áp lực hụt thu từ dầu khí thành động lực để rà soát, nuôi dưỡng các nguồn thu mới từ khối doanh nghiệp FDI và các dự án hạ tầng trọng điểm, bảo đảm dòng chảy ngân sách luôn được duy trì ổn định.

Đáng chú ý, để hiện thực hóa mục tiêu thu bình quân 43.400 tỷ đồng/tháng trong giai đoạn còn lại, ngành Hải quan đang triển khai một thế trận chống thất thu dựa trên nền tảng công nghệ số và quản trị trị giá. Khi thuế suất không còn là rào cản, chiến trường thực sự đã chuyển sang mặt trận trị giá tính thuế và mã số hàng hóa (HS code). Doanh nghiệp có xu hướng khai thấp trị giá để giảm nghĩa vụ thuế nội địa và đây chính là nơi ngành Hải quan thể hiện bản lĩnh quản lý hiện đại bằng cách lấy công nghệ làm trọng tâm kiểm soát.

Theo ghi nhận từ Ban Nghiệp vụ thuế hải quan, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) để xây dựng hệ thống cảnh báo trị giá bất thường đã mang lại những kết quả đột phá. Chỉ riêng mặt hàng ô tô nguyên chiếc trong tháng 1/2026 đã đóng góp tăng thu 2.076 tỷ đồng nhờ sự nỗ lực siết chặt hậu kiểm và áp dụng giá tham chiếu chính xác.

Đây không chỉ là con số tài chính, mà là minh chứng cho sự chuyển mình từ kiểm soát hành chính sang quản trị rủi ro thông minh, bảo đảm mọi giao dịch đều được tính đúng, tính đủ, tạo môi trường kinh doanh bình đẳng cho các doanh nghiệp tuân thủ pháp luật.

Đặc biệt, sự phấn đấu làm chủ dư địa quản lý mới trong lĩnh vực thương mại điện tử xuyên biên giới đang là ưu tiên hàng đầu. Ngành Hải quan đang quyết liệt xây dựng hành lang pháp lý để áp thuế tự động tại nguồn đối với các đơn hàng nhỏ lẻ từ các sàn quốc tế. Thay vì bất lực trước hàng triệu đơn hàng mỗi ngày, ngành nỗ lực kết nối dữ liệu trực tiếp với hệ thống thanh toán ngân hàng để bao quát dòng tiền. Sự quyết tâm này thể hiện qua việc ngành không ngừng hoàn thiện các quy trình kiểm tra chuyên ngành, đẩy mạnh thông quan 24/7 để nuôi dưỡng nguồn thu bền vững từ khối lượng giao dịch khổng lồ của nền kinh tế số.