Nâng tầm tham gia của Việt Nam vào tiến trình cốt lõi của ngoại giao luật pháp quốc tế

“Trái ngọt” của một con đường dài và đầy thử thách

Năm 2000, Công ước của Liên hợp quốc (LHQ) về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia (Công ước Palermo) được thông qua tại Italia, đánh dấu văn kiện pháp lý toàn cầu đầu tiên về phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia. Tròn 25 năm sau, thế giới chứng kiến sự ra đời của một công ước toàn cầu tiếp theo trong lĩnh vực này - Công ước của LHQ về chống tội phạm mạng, tức Công ước Hà Nội.

Công ước Hà Nội được đánh giá là bước đi chiến lược có tính lịch sử, thể hiện tầm nhìn, trách nhiệm, nỗ lực chung, tinh thần hợp tác của cộng đồng quốc tế vì một không gian mạng an toàn, tin cậy, vì con người, vì hòa bình và phát triển bền vững. Công ước đã tạo nền tảng pháp lý cho hợp tác quốc tế; đồng thời khẳng định giá trị của hợp tác đa phương, đối thoại bình đẳng và tôn trọng chủ quyền quốc gia, nhằm bảo đảm không gian mạng thực sự trở thành môi trường phục vụ hòa bình, công bằng và phát triển bền vững.

Công ước là kết quả của “một con đường dài và đầy thử thách”, với hơn 420 giờ đàm phán chính thức và vô số giờ đàm phán không chính thức, do các quốc gia thành viên LHQ dẫn dắt và nhận được sự đóng góp của 160 bên liên quan từ các tổ chức liên chính phủ, phi chính phủ, giới học thuật và khu vực tư nhân, như Giám đốc điều hành Cơ quan phòng, chống ma túy và tội phạm LHQ (UNODC) Ghada Waly nhấn mạnh trong phát biểu tại Lễ mở ký.

Với Việt Nam, Công ước càng trở nên có ý nghĩa khi đây là lần đầu tiên một địa danh của nước ta gắn với một điều ước đa phương toàn cầu. Theo Đại sứ Lê Thị Tuyết Mai - Ủy viên Ban Chấp hành Hội Luật quốc tế Việt Nam; nguyên Trưởng Phái đoàn đại diện thường trực Việt Nam bên cạnh LHQ, Tổ chức Thương mại Thế giới và các tổ chức quốc tế khác tại Geneva; nguyên Vụ trưởng Vụ Luật pháp và Điều ước quốc tế, Bộ Ngoại giao, việc Việt Nam đăng cai và tổ chức thành công Lễ mở ký và Hội nghị cấp cao của LHQ về Công ước Hà Nội vào cuối tháng 10/2025, cùng với hàng loạt hoạt động đối ngoại đa phương thời gian qua, cho thấy Việt Nam đang đẩy mạnh và nâng tầm tham gia vào tiến trình cốt lõi của ngoại giao luật pháp quốc tế. Đây là một nội hàm quan trọng của đối ngoại đa phương vì an ninh - hòa bình và phát triển bền vững, phù hợp với các nguyên tắc đã được khẳng định trong Hiến chương LHQ.

Đại sứ Lê Thị Tuyết Mai nhấn mạnh, sự kiện cho thấy Việt Nam không chỉ tích cực tham gia đàm phán xây dựng Công ước, mà còn chủ động và tích cực góp phần thúc đẩy tiến trình ký, tiến tới phê chuẩn Công ước bởi các cơ quan quyền lực nhà nước của các quốc gia, qua đó sớm đưa Công ước vào hiệu lực thực thi, đáp ứng yêu cầu cấp thiết của hợp tác quốc tế trong phòng, chống tội phạm mạng một cách hiệu quả. Thành công của sự kiện cũng cho thấy, các cơ quan của LHQ và các nước tham dự sự kiện tại Hà Nội đã ghi nhận rõ vai trò của Việt Nam trong việc tạo lập không gian đối thoại, giúp các quốc gia “gặp nhau” ở lợi ích chung và trách nhiệm chung, góp phần củng cố vai trò trung tâm của LHQ cũng như tính hiệu lực của chủ nghĩa đa phương dựa trên luật pháp quốc tế.

Khẳng định năng lực tổ chức, điều phối và mức độ tín nhiệm quốc tế

Đặc biệt, tên gọi Công ước của LHQ về chống tội phạm mạng gắn với Hà Nội, cùng với việc Việt Nam đăng cai thành công Lễ mở ký và Hội nghị cấp cao của LHQ về Công ước này, đã thể hiện rõ năng lực tổ chức, điều phối và mức độ tín nhiệm quốc tế đối với Việt Nam, qua đó khẳng định Việt Nam là đối tác tin cậy, tích cực đồng hành cùng LHQ trong các tiến trình pháp lý quốc tế quan trọng.

Như vậy, cùng với việc đăng cai Lễ mở ký và Hội nghị cấp cao Công ước Hà Nội và thông qua thực tiễn tham gia tại LHQ và các cơ quan pháp lý của các tổ chức quốc tế chuyên môn, Việt Nam đã và đang tích cực triển khai đầy đủ các nội dung cốt lõi của việc tham gia định hình luật pháp quốc tế trên nhiều lĩnh vực, bao gồm cả những lĩnh vực đã có chuẩn mực, quy tắc được xác lập bởi các điều ước và văn kiện pháp lý quốc tế, cũng như các lĩnh vực pháp lý mới.

Điều quan trọng hơn cả là việc Việt Nam tham gia “định hình luật pháp quốc tế” không dừng lại ở khẩu hiệu, mà được thể hiện bằng những đóng góp thực chất, cả trong quá trình xây dựng chuẩn mực lẫn trong thúc đẩy việc thực thi các quy tắc, quy định của luật pháp quốc tế trên thực tế, ở các cấp độ quốc gia, khu vực và quốc tế.

Theo Đại sứ Lê Thị Tuyết Mai, thực tiễn hoạt động đối ngoại của Việt Nam đã phản ánh rõ chủ trương nhất quán và cách tiếp cận có trách nhiệm là đề cao Hiến chương LHQ và luật pháp quốc tế; thúc đẩy hợp tác và hội nhập quốc tế, trong đó có khu vực ASEAN; chủ động tham gia xây dựng “luật chơi”, làm cầu nối hợp tác và đóng góp tích cực cho trật tự quốc tế dựa trên Hiến chương LHQ và luật pháp quốc tế, trên cơ sở bình đẳng giữa các quốc gia và tôn trọng lẫn nhau. Đây chính là sự thể hiện sinh động việc thực hiện chủ trương của Đảng về đẩy mạnh và nâng tầm đối ngoại đa phương trong giai đoạn mới.