Trải qua nhiều giai đoạn phát triển của đất nước, pháp luật về khoáng sản đã được điều chỉnh và có nhiều đóng góp quan trọng trong công cuộc xây dựng, phát triển kinh tế - xã hội.
Nếu như, Luật Khoáng sản năm 2010 đã thể hiện rõ quan điểm khai thác khoáng sản phải lấy hiệu quả kinh tế - xã hội và Bảo vệ môi trường làm tiêu chuẩn cơ bản để quyết định đầu tư, khuyến khích các tổ chức, cá nhân có năng lực về vốn, công nghệ, thiết bị đầu tư vào khai thác khoáng sản; điều tiết nguồn thu từ khoáng sản để hài hòa lợi ích của Nhà nước - Doanh nghiệp - Người dân;
Thúc đẩy cơ chế đấu giá để hạn chế việc, xin - cho, trong cấp phép hoạt động khoáng sản, thì Luật Địa chất và khoáng sản 2024 (có hiệu lực từ 01/7/2025) đã kế thừa các quy định của Luật Khoáng sản năm 2010, đồng thời bãi bỏ các quy định bất cập; cập nhật, sửa đổi, bổ sung các quy định hiện hành cho phù hợp với thực tiễn và các yêu cầu trong quản lý Nhà nước về tài nguyên địa chất, khoáng sản trong tình hình mới.
Theo TS. Mai Thế Toản - Phó Cục trưởng Cục Địa chất và Khoáng sản: “Việc cải cách thủ tục hành chính là một trong những mục tiêu và nhiệm vụ rất quan trọng mà Cục Địa chất và Khoáng sản đặt ra trong quá trình xây dựng Luật theo đúng tinh thần Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị và trong làn sóng chung của Việt Nam là tăng cường cải cách
Nếu đánh giá về Luật cũ, rất nhiều chính sách quan trọng và góp phần thúc đẩy quản lý hiệu quả tài nguyên khoáng sản theo hướng bền vững. Tuy nhiên, khi mà xét về bối cảnh hiện tại trong giai đoạn này thì đã đến lúc chúng ta phải tăng cường cải cách thủ tục hành chính.
Đến nay, Luật Địa chất và khoáng sản đã cắt giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp và đảm bảo tiến độ triển khai các dự án và góp phần làm tăng sự hài lòng của tổ chức/cá nhân đối với Nhà nước.
“Theo đánh giá của Cục thì việc cắt giảm này đã tiết giảm từ 30% đến 80% thời gian thực hiện thủ tục hành chính và kéo theo đó là chi phí tuân thủ cũng giảm. Trong thời gian vừa qua, Cục đã nhận được nhiều phản hồi hài lòng của các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp đối với vấn đề cải cách thủ tục hành chính”, - TS. Mai Thế Toản - Phó Cục trưởng Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam cho biết thêm.
Luật Địa chất và khoáng sản 2024 đã tháo gỡ những chính sách không còn phù hợp và khơi thông nguồn lực. Nổi bật, Luật đã quy định chi tiết về các hoạt động điều tra cơ bản địa chất, điều tra địa chất khoáng sản, phân nhóm khoáng sản thành 4 nhóm I, II, III và IV.
Luật quy định phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương, cải cách thủ tục hành chính phù hợp với từng nhóm khoáng sản tại các chương khác của Luật. Các thủ tục hành chính được đơn giản hóa đáng kể. Đẩy mạnh áp dụng công nghệ, giảm bớt thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian, giảm chi phí cho doanh nghiệp nhưng vẫn đảm bảo việc tuân thủ các quy định về bảo vệ môi trường và sử dụng tài nguyên hiệu quả.
Với những quy định mới được thông qua, Luật Địa chất và khoáng sản 2024 đã giúp tăng cường công tác quản lý Nhà nước đối với tài nguyên khoáng sản, đồng thời bảo vệ tài nguyên quốc gia, góp phần phát triển ngành khoáng sản bền vững và hiệu quả. Bảo đảm việc cấp phép, gia hạn giấy phép được thực hiện thuận lợi và nhanh chóng, giúp các doanh nghiệp khai thác khoáng sản tuân thủ đúng quy định của pháp luật.
Để triển khai hiệu quả các quy định của Luật,
Trong đó, các thủ tục liên quan đến hoạt động khoáng sản, công nhận kết quả thăm dò, thu hồi khoáng sản… đều được quy định chi tiết, rõ ràng và cho phép thực hiện thông qua một trong các hình thức gửi trực tiếp, qua đường bưu điện hoặc bản điện tử thông qua hệ thống dịch vụ công trực tuyến. Điều này giảm thiểu thời gian, chi phí và tạo thuận lợi tối đa cho người dân, doanh nghiệp.
Trong quá trình xây dựng, nhiều hộ dân và các chủ đầu tư dự án nhỏ lẻ thường phải san gạt, hạ cốt nền, dẫn đến phát sinh đất đá dư thừa. Việc xử lý lượng đất này lại gặp vướng mắc lớn khi bị coi là “khoáng sản” tại Luật Khoáng sản 2010 và người dân phải xin giấy phép khai thác với thủ tục kéo dài, phát sinh chi phí. Từ ngày 1/7/2025, Luật Địa chất và khoáng sản năm 2024 có hiệu lực thi hành, vướng mắc này đã được tháo gỡ, tạo thuận lợi cho người dân.
Điều 75 trong luật mới cho phép người sử dụng đất ở, đất nông nghiệp được thu hồi khoáng sản nhóm III, IV (cát, sỏi, đất san lấp) phát sinh từ việc cải tạo, xây dựng công trình mà không phải xin giấy phép khai thác như trước. Người dân chỉ cần đăng ký thu hồi nếu mang đất đá đi phục vụ công trình khác. Thẩm quyền cấp giấy xác nhận được chuyển về UBND cấp xã, thay vì cấp tỉnh như trước đây.
Việc rút gọn thủ tục, phân cấp cho địa phương và tạo điều kiện trong khâu đăng ký thu hồi khoáng sản giúp người dân yên tâm cải tạo đất, xây dựng nhà cửa, khắc phục hậu quả sạt lở, đồng thời đảm bảo quản lý chặt chẽ tài nguyên khoáng sản. Đây là bước thay đổi quan trọng, góp phần thúc đẩy phát triển hạ tầng và kinh tế - xã hội tại các địa phương.
Bàn luận về nội dung này, ông Mai Thế Toản - Phó Cục trưởng Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam cho biết: Chỉ tính riêng Nghị định 193 (193/2025/NĐ-CP) Quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Địa chất và Khoáng sản và Nghị định 136 (136/2025/NĐ-CP) quy định phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường đã cắt giảm 17-18 nội dung, phân quyền mạnh mẽ.
“Các thủ tục hành chính hiện hành được rà soát, cắt giảm, đơn giản hóa theo hướng giảm thiểu các đối tượng, tổ chức cá nhân phải thực hiện thủ tục hoặc mở rộng đối tượng tổ chức, cá nhân được thực hiện; đơn giản hóa thành phần hồ sơ; đa dạng hóa hình thức thực hiện; giảm thiểu thời gian giải quyết thủ tục; cắt giảm phí, lệ phí; phân cấp thực hiện thủ tục hành chính...”, ông Mai Thế Toản - Phó Cục trưởng Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam cho biết thêm.
Cũng nhằm tháo gỡ rào cản pháp lý về khoáng sản, đất đai, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính vừa có Công điện (130/CĐ-TTg) yêu cầu bộ, ngành, địa phương tháo gỡ vướng mắc do quy định pháp luật trong lĩnh vực này. Công điện gửi bộ trưởng các bộ: Nông nghiệp và Môi trường, Xây dựng, Công Thương, Tài chính, Tư pháp; Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.
Theo đó, các giải pháp đề xuất cần xử lý triệt để, hiệu quả, không còn vướng mắc, khó khăn để mọi hoạt động trong lĩnh vực khoáng sản, đất đai trên địa bàn, lĩnh vực thuận lợi nhất, trên tinh thần: phân cấp, phân quyền tối đa để các cấp cơ sở, địa phương, cấp trực tiếp thực hiện