Lào Cai: Công tác trợ giúp pháp lý luôn được chú trọng triển khai

Xin ông chia sẻ một số kết quả nổi bật của công tác trợ giúp pháp lý tỉnh Lào Cai đã đạt được trong năm 2025?

Năm 2025 là một năm có nhiều dấu ấn đối với công tác tư pháp của tỉnh nhà, đặc biệt là sau khi hợp nhất hai tỉnh Lào Cai và Yên Bái. Trong bối cảnh đó, công tác TGPL vẫn luôn được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, thể hiện rõ tính nhân văn của chính sách pháp luật. Ngay từ đầu năm, Sở Tư pháp đã chỉ đạo Trung tâm TGPL nhà nước tỉnh bám sát các quy định của Luật TGPL năm 2017 và các văn bản hướng dẫn thi hành, các nhiệm vụ trọng tâm trong kế hoạch của ngành Tư pháp về lĩnh vực TGPL để ban hành và tổ chức thực hiện: Kế hoạch công tác trợ giúp pháp lý năm 2025; Kế hoạch triển khai thực hiện hoạt động trợ giúp pháp lý thuộc các Chương trình mục tiêu quốc gia: phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, giảm nghèo bền vững và Chương trình mục tiêu quốc gia nông thôn mới năm 2025.

Sau hợp nhất, Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước tỉnh đã nhanh chóng ổn định tổ chức bộ máy, đội ngũ viên chức được bố trí sắp xếp phù hợp theo vị trí việc làm đã được phê duyệt, đảm bảo tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp và cơ cấu hạng chức danh nghề nghiệp theo quy định. Hiện tại, Trung tâm có 03 phòng chuyên môn nghiệp vụ và 05 chi nhánh, biên chế có mặt 47 viên chức (trong đó có 32 trợ giúp viên pháp lý) và 01 hợp đồng lái xe theo NĐ 111/2022/NĐ-CP.

Trong kỳ báo cáo (đến 31/10/2025), toàn tỉnh đã thực hiện trợ giúp pháp lý 1.070 vụ việc cho 1.070 người trong đó số vụ việc tham gia tố tụng chiếm tỷ lệ cao với 1.027 vụ việc (chiếm tỷ lệ 95,9%); tư vấn pháp luật 43 vụ việc; ngoài ra trung tâm TGPL còn thực hiện TGPL 532 việc cho 532 người thuộc diện TGPL tại trụ sở. Các vụ việc tư vấn pháp luật, tham gia tố tụng thuộc các lĩnh vực pháp luật Hình sự, Dân sự, Hôn nhân và gia đình, Hành chính và lĩnh vực pháp luật khác, trong đó: Trợ giúp viên pháp lý thực hiện 996 vụ việc; Luật sư thực hiện trợ giúp pháp lý 74 vụ việc. Trong năm đã phối hợp thực hiện 03 phóng sự về vụ việc tham gia tố tụng thành công và hoạt động TGPL tại địa phương phát trên VTV5 Truyền hình Việt Nam, Thông tấn xã Việt Nam và Truyền hình Lào Cai.

Công tác phối hợp liên ngành cũng được đẩy mạnh toàn diện. Chúng tôi đã phối hợp chặt chẽ với Tòa án nhân dân hai cấp để triển khai hiệu quả việc trực TGPL tại Tòa án nhân dân hai cấp trên địa bàn tỉnh Lào Cai theo Chương trình phối hợp số 1603/CTPH-BTP-TANDTC giữa Bộ Tư pháp và Toà án nhân dân tối cao; phối hợp với cơ quan điều tra thuộc Công an tỉnh trong việc lập, cung cấp danh sách người trực TGPL trong điều tra hình sự theo Chương trình phối hợp số 5789/CTPH-BTP-BCA giữa Bộ Tư pháp và Bộ Công an.

Việc triển khai thực hiện Thông tư liên tịch số 05/2021/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BCA-BQP-BTP quy định chi tiết và hướng dẫn tổ chức phiên toà trực tuyến: Tại cơ sở 2 của Trung tâm TGPL đã được bố trí đầy đủ các trang thiết bị cần thiết để sử dụng làm điểm cầu thành phần tham gia phiên toà trực tuyến, đã kết nối thành công 01 vụ 2 đối tượng tại điểm cầu thành phần trung tâm TGPL.

Việc triển khai thực hiện Thông tư liên tịch số 10/2018/TTLT-BTP-BCA-BQP-BTC-VKSNDTC-TANDTC ngày 29/6/2018 của Bộ trưởng Bộ Tư pháp, Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Bộ trưởng Bộ Tài chính, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao và Chánh án Toà án nhân dân tối cao quy định về phối hợp thực hiện trợ giúp pháp lý trong hoạt động tố tụng được thực hiện hiệu quả thông qua việc niêm yết Bảng thông tin về trợ giúp pháp lý tại nơi người dân dễ dàng tiếp cận; các biểu mẫu theo quy định tại Thông tư được cơ quan tố tụng được lưu đầy đủ trong hồ sơ vụ án. Các cơ quan tiến hành tố tụng đã thực hiện nghiêm túc Thông báo, thông tin về TGPL, cấp Thông báo đăng ký bào chữa, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho Trợ giúp viên pháp lý và luật sư thực hiện TGPL, thông báo trước thời gian, địa điểm thực hiện các hoạt động tố tụng cho người thực hiện trợ giúp pháp lý, tạo điều kiện cho các Trợ giúp viên pháp lý tham gia tố tụng, nghiên cứu hồ sơ vụ án, quan điểm bào chữa, bảo vệ quyền lợi của người thực hiện trợ giúp pháp lý được ghi nhận trong bản án theo đúng quy định.

Công tác ứng dụng công nghệ thông tin cũng là một điểm sáng. 100% hồ sơ vụ việc và thông tin về tổ chức, người thực hiện trợ giúp pháp lý đều được cập nhật, quản lý trên hệ thống phần mềm Hệ thống quản lý tổ chức và hoạt động TGPL, đảm bảo tính đồng bộ, minh bạch và hiệu quả trong quản lý.

Hiện nay lĩnh vực TGPL có 12 thủ tục hành chính đã được công bố, công khai trên Cổng dịch vụ công quốc gia, Sở Tư pháp tích cực phối hợp các đơn vị có liên quan hướng dẫn để đảm bảo các TTHC đủ điều kiện sẽ được thực hiện trực tuyến toàn trình theo đúng quy định.

Với đặc thù tỉnh, trong quá trình triển khai công tác trợ giúp pháp lý có những khó khăn, vướng mắc gì thưa ông?

Bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình triển khai công tác trợ giúp pháp lý còn gặp một số khó khăn xuất phát từ đặc thù của địa phương.

Thứ nhất, về công tác truyền thông, dù đã nỗ lực triển khai nhiều hình thức đa dạng nhưng do địa bàn rộng, trình độ dân trí không đồng đều, một bộ phận người dân, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa, vẫn chưa nhận thức đầy đủ về quyền được TGPL miễn phí của mình. Nhiều người vẫn còn tâm lý e ngại hoặc không biết cách yêu cầu trợ giúp khi có vướng mắc pháp luật, làm giảm hiệu quả tiếp cận chính sách nhân văn này.

Thứ hai, sự phối hợp giữa Trung tâm TGPL và các cơ quan tiến hành tố tụng đôi khi chưa đồng bộ, trong một số vụ án về dân sự việc thông báo, thông tin về trợ giúp pháp lý cho trung tâm TGPL và các chi nhánh có lúc bị “bỏ quên” xuất phát từ việc giải thích quyền được TGPL cho các đương sự đôi lúc chưa được đầy đủ, kỹ càng dẫn đến người dân thuộc diện TGPL nhưng không yêu cầu TGPL.

Thứ ba, về ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số: việc cung cấp dịch vụ TGPL trực tuyến toàn trình vẫn còn hạn chế. Đa số người dân thuộc diện được TGPL có ít điều kiện và kỹ năng tiếp cận công nghệ, do đó phương thức yêu cầu trợ giúp vẫn chủ yếu là trực tiếp. Hiện nay, có 12 thủ tục hành chính trong lĩnh vực TGPL đã được công khai trên Cổng Dịch vụ công quốc gia nhưng chưa phát sinh hồ sơ được tiếp nhận và xử lý dịch vụ công trực tuyến.

Theo ông, cần có những giải pháp cụ thể nào để nâng cao hiệu quả của công tác trợ giúp pháp lý thời gian tới?

Để công tác TGPL thực sự trở thành điểm tựa vững chắc cho người dân yếu thế, trong thời gian tới, Sở Tư pháp sẽ chỉ đạo tập trung vào một số giải pháp trọng tâm sau:

Một là, tiếp tục đổi mới và đẩy mạnh công tác truyền thông theo chiều sâu. Việc truyền thông sẽ tập trung vào các nhóm đối tượng cụ thể, các địa bàn trọng điểm vùng sâu, vùng xa, biên giới. Nội dung và hình thức truyền thông sẽ được đa dạng hóa, thông qua báo chí, phát thanh truyền hình, bảng thông tin, hộp tin, tờ rơi, tờ gấp về TGPL phù hợp với đặc thù từng vùng, tập quán từng địa phương, ưu tiên sử dụng các nền tảng số như Zalo, Facebook và các sản phẩm truyền thông song ngữ để thông tin dễ dàng đến với đồng bào dân tộc thiểu số. Nội dung truyền thông tập trung về quyền TGPL, quyền và nghĩa vụ của người được TGPL, hệ thống tổ chức thực hiện TGPL sẵn có của nhà nước để nâng cao nhận thức của cán bộ người dân và các đối tượng được TGPL về vai trò của TGPL.

Hai là, nâng cao chất lượng vụ việc, đặc biệt là các vụ việc tham gia tố tụng. Để nâng cao chất lượng vụ việc TGPL thì việc nâng cao chất lượng của người thực hiện TGPL là yếu tố quyết định. Do vậy, Sở Tư pháp tiếp tục chỉ đạo tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng, nghiệp vụ nhằm nâng cao trình độ kỹ năng cho đội ngũ Trợ giúp viên pháp lý và các luật sư thực hiện TGPL nhất là kỹ năng TGPL cho các đối tượng đặc thù (trẻ em, người dân tộc thiểu số, nạn nhân bị mua bán…) để thực hiện có chất lượng, hiệu quả các vụ việc TGPL, từ đó tăng số vụ việc tham gia tố tụng thành công góp phần bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp của người được TGPL trên địa bàn tỉnh.

Ba là, tăng cường phối hợp liên ngành: Tiếp tục phát huy hiệu quả của Hội đồng phối hợp phổ biến giáo dục pháp luật của tỉnh và việc triển khai công tác phối hợp TGPL trong hoạt động tố tụng theo Thông tư liên tịch số 10. Đảm bảo 100% người thuộc diện được TGPL trong các vụ án hình sự, dân sự, hôn nhân gia đình… đều được tiếp cận trợ giúp pháp lý ngay từ giai đoạn đầu.

Bốn là, tiếp tục thực hiện tốt Luật TGPL năm 2017 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Tập trung mọi nguồn lực để tổ chức tốt các hoạt động TGPL theo kế hoạch, đảm bảo các mục tiêu đề ra được hoàn thành đạt và vượt mức, góp phần tạo ra sự chuyển biến mạnh mẽ và bền vững cho công tác TGPL của tỉnh nhà.