Không để giang hồ khoác áo công tác xã hội

Là một người có nhiều năm tham gia xây dựng Chương trình và đào tạo ngành công tác xã hội (CTXH) (từ đại học đến thạc sĩ, tiến sĩ) tôi thật sự sốc và đau lòng về chuyện xảy ra ở Trung tâm CTXH Hải Hà, Quảng Ninh. Được biết, Trung tâm CTXH Hải Hà là đơn vị tư nhân, có 2 cơ sở: Cơ sở 1 ở khu Hồng Hà 6, phường Hạ Long, Quảng Ninh và Cơ sở 2 ở khu Trại Lốc, phường An Sinh, tỉnh Quảng Ninh. Trung tâm này được giới thiệu là nơi chuyên nuôi dưỡng, chăm sóc điều trị cho trẻ tự kỷ, khuyết tật, nghiện game, thuốc lá điện tử. Như vậy, Trung tâm này thuộc nhóm “Cơ sở bảo trợ xã hội tổng hợp thực hiện việc chăm sóc nhiều đối tượng bảo trợ xã hội hoặc đối tượng cần trợ giúp xã hội” (điều 5, khoản 5, Nghị định 103).

Theo thông tin trên các báo điện tử, mạng xã hội cho thấy nguyên nhân dẫn đến trường hợp em P.H.N (17 tuổi) bị đánh tử vong là do mâu thuẫn giữa các học viên tại  Trung tâm CTXH Hải Hà.

Tuy nhiên, trong chương trình Chuyển động 24h vào 17h36 ngày 5/1/2026 với “Góc khuất của một nơi giáo dục trẻ” cho thấy bức tranh toàn cảnh của vụ việc và bản chất của Trung tâm CTXH này qua việc phỏng vấn không ẩn danh những học viên và người thân trong gia đình các em.

Người xem VTV1 không thể nào tưởng tượng được cơ sở bảo trợ xã hội này sao lại có thể gọi là “Trung tâm CTXH” được, khi mà phòng của quản giáo lại cất giấu 3 loại gậy, cả ba loại gậy này đường kính ước chừng từ 3 đến 5cm, để trừng phạt học sinh nếu vi phạm khuyết điểm, tùy thuộc từ nhẹ đến nặng.

Theo lời các học viên  kể lại thì ở đây có 3 loại gậy là gậy gỗ, gậy nhựa và gậy sắt, được sử dụng cho các tội khác nhau. Nếu gập chăn màn không gọn gàng: 5 gậy. Đánh răng rửa mặt làm chảy nước ra sàn: 10 gậy. Thậm chí ngay khi bước vào trung tâm này cũng sẽ bị một trận đòn chào phòng 50 gậy.

Chính những hung khí này đã để lại những vết thương sâu, không chỉ trên cơ thể mà cả trong tâm hồn những đứa trẻ.... Đáng quan ngại hơn, theo phụ huynh của nạn nhân kể với phóng viên VTV “Giáo viên ở Trung tâm này là dân giang hồ, có đứa vừa ra tù được vào làm giáo viên (!). Trung tâm này có lệ “ra mắt” bằng một trận đòn dằn mặt đối với học viên mới, và bắt chép bản Tự kiểm điểm theo mẫu với nội dung giống nhau."

Đã là học viên của Trung tâm này, đều biết đến cây gậy Hạ Long – một cây gậy gỗ tròn, đường kính khoảng 5cm. Cây gậy Hạ Long này là nỗi kinh hoàng đối với các học viên ở đây.

''Cái gậy này mang từ Hạ Long về  nên tất cả mọi người đều gọi là gậy Hạ Long. Bản chất nó bằng gỗ ổi nên rất dày và cứng, khi vụt hết lực thì đau lắm, đau như gẫy xương ấy, không ngọ nguậy được, không đứng, không ngồi được, nằm úp xuống thôi. Có những bạn bị thầy đè ra, vụt vào lòng bàn chân, không đi được. Em không kêu cứu được vì bị nhốt trên tầng 5, ở cái phòng bé chỉ 5m2 thôi, cứ đến tối là có người lên chích điện cho đau rồi lấy gậy ra đánh, mùng 1 Tết cũng đánh, nguyên 5 ngày Tết em không được ăn cái gì''.(VTV1)

Với phương pháp giáo dục bằng đòn, gậy như vậy, giáo viên đánh học viên và để học viên đánh lẫn nhau như đối với kẻ thù, Trung tâm này đã đi ngược lại bản chất, chức năng của Trung tâm CTXH là “Cung cấp các dịch vụ về giáo dục xã hội để giúp đối tượng phát triển khả năng tự giải quyết các vấn đề, bao gồm đào tạo kỹ năng sống cho trẻ em và người chưa thành niên”. Với cách giáo dục theo kiểu sử dụng bạo lực, đòn thù để duy trì “kỷ cương” của Trung tâm này chẳng khác gì cách ứng xử của giang hồ, không hề có chút tính chất CTXH nào.

CTXH theo đúng nghĩa, là một ngành là một ngành khoa học, một nghề chuyên môn đòi hỏi kiến thức và kỹ năng sâu rộng để giúp đỡ các cá nhân, nhóm và cộng đồng yếu thế giải quyết vấn đề, cải thiện chất lượng cuộc sống, hướng tới sự phát triển hài hòa và công bằng xã hội, chứ không chỉ đơn thuần là từ thiện.

Ngành CTXH khác hẳn với hoạt động từ thiện bởi triết lý khoa học với các quy phạm đạo đức, các nguyên tắc và phương pháp hành động đặc thù để giúp cá nhân, nhóm, tập thể và cộng đồng gặp khó khăn, bằng cách khơi dậy tiềm năng của chính họ để tìm ra những giải pháp và nguồn lực (bên trong và bên ngoài) để vượt khó và hòa nhập cộng đồng. Không chỉ giải quyết mà còn phòng ngừa các vấn đề xã hội, CTXH góp phần thực hiện an sinh xã hội, đẩy mạnh phát triển xã hội để hướng tới phát triển bền vững.

CTXH nhằm tiến tới “bình đẳng công bằng, tiến bộ xã hội và phát triển toàn diện con người. Ngành CTXH hoạt động dựa trên các nguyên tắc, phương pháp khoa học và được công nhận chính thức như một nghề nghiệp chuyên nghiệp tại nhiều quốc gia, bao gồm Việt Nam. Qua đó công tác xã hội theo đuổi mục tiêu vì hạnh phúc cho con người và tiến bộ xã hội. Công tác xã hội giúp xã hội phát triển hài hòa, bền vững và bình đẳng.

Rất tiếc rằng, Trung tâm CTXH Hải Hà chỉ mượn danh CTXH để đạt đến những lợi ích của một cơ sở tư nhân, mà không theo đuổi mục tiêu, sứ mạng của ngành CTXH theo đúng nghĩa.

Rồi đây cơ quan pháp luật sẽ xử lý trách nhiệm hình sự một cách nghiêm minh, đúng người, đúng tội, đúng pháp luật đối với Giám đốc Trung tâm CTXH Hải Hà và các cá nhân liên quan, nhưng cái chết thương tâm của chàng trai tuổi 17 không chỉ là bài học đau xót đối với ngành chức năng, mà còn ảnh hưởng không tốt đến ngành, nghề CTXH.

Đồng thời nó cũng là tiếng chuông cảnh báo đối với chính quyền địa phương nơi cấp phép cho Trung tâm này hoạt động và ngành Y tế trong việc quản lý hoạt động của các Trung tâm CTXH.

Theo UBND tỉnh Quảng Ninh, ngay sau khi xảy ra vụ chết người ở Trung tâm công tác xã hội Hải Hà cơ sở 2, tại phường Anh Sinh, tỉnh Quảng Ninh, Sở Y tế đã ra quyết định đình chỉ hoạt động đối với Trung tâm công tác xã hội Hải Hà cơ sở 1 và Trung tâm công tác xã hội Hải Hà cơ sở 2. Tiếp đó, sau khi kiểm tra đột xuất 19 trung tâm công tác xã hội trên địa bàn tỉnh, Sở Y tế tỉnh Quảng Ninh đã ra quyết định tạm dừng hoạt động đối với 4 trung tâm, gồm: Trung tâm công tác xã hội Ánh Dương, Trung tâm công tác xã hội Hạnh Phúc, Trung tâm công tác xã hội Hoa Nụ Cười (Cơ sở 1), Trung tâm công tác xã hội Ngôi Nhà Nhỏ.

Việc làm này kịp thời và cần thiết, tuy nhiên cần rà soát cẩn thận đội ngũ giáo viên, nhân viên ở các Trung tâm CTXH, nếu chưa được đào tạo kiến thức, kĩ năng và phương pháp của nhân viên CTXH thì kiên quyết đình chỉ, không nhân nhượng.

Đảng và Nhà nước cho phép thành lập Trung tâm CTXH ngoài công lập là một chủ trương đúng đắn của chính sách khuyến khích xã hội hóa theo Nghị định số 103/2017/NĐ-CP của Thủ tướng Chính phủ quy định về thành lập, tổ chức, hoạt động, giải thể và quản lý các cơ sở trợ giúp xã hội. Để chủ trương đúng đắn của Đảng và Nhà nước đi vào cuộc sống, phát huy được các nguồn lực xã hội nhằm trợ giúp các nhóm yếu thế, đặc thù; Để Trung tâm CTXH thực sự trở thành là địa chỉ đáng tin cậy để phụ huynh gửi gắm con em thì cần loại bỏ những cá nhân, cơ sở/đơn vị nhân danh hoạt động CTXH mà bất chấp pháp luật, có hành vi phi nhân tính. Kiên quyết không để những kẻ giang hồ khoác áo CTXH để trục lợi và coi thường mạng sống của người dân như Trung tâm CTXH Hải Hà ,Quảng Ninh.