Đồng Nai chuyển mình với khu công nghiệp sinh thái

Quy mô công nghiệp lớn và áp lực phải chuyển đổi

Theo quy hoạch phát triển các KCN thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, Đồng Nai được định hướng phát triển 81 KCN, cùng 1 khu công nghệ cao và 1 khu kinh tế. Đến nay, toàn tỉnh Đồng Nai đã thành lập 58 KCN với tổng diện tích hơn 21.900 ha, trong đó 43 khu KCN đã đi vào hoạt động ổn định. Quy mô phát triển lớn tạo động lực tăng trưởng mạnh mẽ, nhưng cũng kéo theo áp lực ngày càng gia tăng về môi trường và sử dụng tài nguyên.

Hiện nay, các KCN, khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Đồng Nai đã thu hút hơn 2.760 dự án đầu tư đến từ 45 quốc gia và vùng lãnh thổ. Trong đó, khu vực FDI chiếm tỷ trọng lớn với tổng vốn đăng ký gần 37 tỷ USD, bên cạnh hơn 170.000 tỷ đồng vốn đầu tư trong nước. Mật độ dự án cao khiến bài toán phát thải, nước thải, chất thải rắn và năng lượng trở thành thách thức hiện hữu.

Theo Nguyễn Trọng Tiến, Phó Trưởng Ban Ban Quản lý các Khu công nghiệp, Khu kinh tế tỉnh Đồng Nai, nếu tiếp tục phát triển theo mô hình KCN truyền thống, địa phương sẽ sớm chạm tới các giới hạn về môi trường. Việc chuyển đổi sang KCNST vì vậy không chỉ là yêu cầu tuân thủ các tiêu chuẩn mới, mà còn là điều kiện để Đồng Nai duy trì lợi thế cạnh tranh trong thu hút đầu tư dài hạn.

Từ chủ trương đến thực tiễn triển khai

Tại hội thảo Chiến lược phát triển năng năng lượng sạch và khu đầu tư cho các KCN cấp tỉnh do Vụ Tài chính - Kinh tế ngành (Bộ Tài chính) phối hợp với Tổ chức UNOPS (Văn phòng Dịch vụ dự án Liên Hợp Quốc) tổ chức vừa diễn ra tại Đồng Nai, ông Nguyễn Mạnh Sơn, đại diện Vụ Tài chính - Kinh tế ngành cho biết, trong bối cảnh Việt Nam đang triển khai mạnh mẽ các cam kết về tăng trưởng xanh và chuyển dịch năng lượng, đặc biệt hướng tới mục tiêu phác thải ròng bằng 0 vào năm 2050, việc phát triển năng lượng sạch gắn với hệ thống KCN được xác định là một trong những trụ cột quan trọng. Các KCN vừa là động lực tăng trưởng kinh tế vừa là không gian then chốt để thúc đẩy sử dụng năng lượng hiệu quả, giảm thải và thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao.

Mô hình KCNST đã được Nhà nước quan tâm và triển khai thí điểm từ năm 2014, từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý. Đồng Nai là một trong những địa phương được lựa chọn để nhân rộng mô hình này, cùng với Hải Phòng, TP HCM và Đà Nẵng. Quá trình thí điểm giúp các địa phương tích lũy kinh nghiệm trong việc gắn phát triển công nghiệp với bảo vệ môi trường. Kết quả bước đầu cho thấy chương trình KCNST đã hỗ trợ 90 doanh nghiệp với 889 giải pháp sử dụng hiệu quả tài nguyên và sản xuất sạch hơn. Trong số đó, 429 giải pháp đã được triển khai thực tế tại các KCN tiêu biểu, mang lại hiệu quả rõ rệt về tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và tối ưu chi phí sản xuất. Những con số này cho thấy KCNST không chỉ dừng ở định hướng chính sách, mà đã tạo ra giá trị cụ thể cho doanh nghiệp.

Bên cạnh các chương trình hỗ trợ, nhiều doanh nghiệp tại Đồng Nai cũng chủ động áp dụng các giải pháp giảm phát thải khí nhà kính. Việc sử dụng lò hơi sinh khối, tái chế phụ phẩm sản xuất, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng đang dần trở nên phổ biến. Những thực tiễn này góp phần tạo nền tảng cho việc hình thành các KCNST theo đúng nghĩa, trong đó điển hình như KCN Amata Biên Hòa. Theo ông Nguyễn Hữu Nghị, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Đô thị Amata Biên Hòa, thông qua hàng trăm giải pháp sản xuất sạch hơn, Amata đã giúp giảm tiêu thụ điện, nước, nhiên liệu, đồng thời cắt giảm đáng kể phát thải CO₂ và mang lại lợi ích kinh tế rõ rệt cho doanh nghiệp. Chỉ số đánh giá KCNST của Amata Biên Hòa tăng nhanh từ 41% năm 2020 lên 87% năm 2023, hướng tới mục tiêu 97% trong thời gian tới. Song song đó, Amata đẩy mạnh phát triển năng lượng sạch, đặc biệt là điện mặt trời áp mái, lưu trữ năng lượng và cơ chế mua bán điện trực tiếp. Ông Nguyễn Hữu Nghị cho biết thêm, mô hình Amata Biên Hòa đang trở thành hình mẫu KCNST tiêu biểu của Đồng Nai và Việt Nam trong lộ trình phát triển.

Thuận lợi, thách thức và hướng đi tiếp theo

Theo đánh giá của Ban Quản lý các KCN, Khu kinh tế tỉnh Đồng Nai, quá trình hình thành KCNST đang có nhiều thuận lợi. Việc phát triển khu KCNST tại Đồng Nai được hưởng lợi từ chủ trương, chính sách nhất quán của Đảng và Nhà nước, hành lang pháp lý từng bước hoàn thiện và sự quan tâm của các tổ chức quốc tế. Nhiều doanh nghiệp trong KCN đã nâng cao nhận thức, sẵn sàng chấp nhận chi phí đầu tư cho công nghệ sạch, sản xuất xanh. Các cơ quan quản lý nhà nước cũng chủ động định hướng, hướng dẫn nhà đầu tư, trong bối cảnh khoa học - công nghệ và chuyển đổi số phát triển mạnh.

Tuy nhiên, thách thức vẫn còn không ít, đặc biệt là quá trình hình thành KCNST còn gặp khó khăn trong tái sử dụng chất thải, quản lý chất thải rắn thông thường và chất thải nguy hại, cũng như tái sử dụng nước thải trong KCN. Bên cạnh đó, rào cản pháp lý khi chuyển đổi từ KCN truyền thống sang KCNST vẫn là vấn đề lớn, đòi hỏi cơ chế linh hoạt và đồng bộ hơn. Đây là những vấn đề nếu không sớm giải quyết sẽ ảnh hưởng đến khả năng nhân rộng mô hình.

Trên cơ sở Quyết định số 586/QĐ-TTg phê duyệt Quy hoạch tỉnh Đồng Nai giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn 2050, địa phương xác định mục tiêu nâng cấp các KCN hiện hữu theo hướng sinh thái và phát triển các KCN mới gắn với kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn. Theo ông Nguyễn Trọng Tiến, KCNST sẽ là một trong những động lực quan trọng giúp Đồng Nai nâng cao năng lực cạnh tranh, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và hội nhập quốc tế sâu rộng. Đồng Nai định hướng nâng cấp các KCN hiện hữu và xây dựng KCN mới theo mô hình sinh thái, gắn với kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và công nghệ cao. Mục tiêu đến năm 2030 là phát triển công nghiệp theo hướng bền vững, giảm phát thải, và tầm nhìn đến năm 2050 đưa kinh tế xanh trở thành trụ cột, hướng tới mục tiêu Net Zero, nâng cao năng lực cạnh tranh và chất lượng sống cho người dân.