Cho mượn xe chở hàng vi phạm, chủ xe có phải chịu trách nhiệm không?

Tuy nhiên, trách nhiệm pháp lý có thể phát sinh nếu có căn cứ cho thấy chủ phương tiện biết rõ mục đích sử dụng xe là để vận chuyển hàng hóa vi phạm pháp luật; hoặc, tuy không trực tiếp bàn bạc nhưng cố ý làm ngơ, tạo điều kiện về phương tiện cho hành vi vi phạm. Khi đó, việc cho mượn xe không còn là hành vi dân sự đơn thuần mà trở thành hành vi tiếp tay, giúp sức cho hành vi vi phạm.

Theo Luật sư Vũ Mạnh Khôi – Giám đốc Công ty Luật Đức Vũ – Đoàn Luật sư tỉnh Quảng Ninh, pháp luật hiện hành không đặt ra trách nhiệm đương nhiên đối với người cho mượn xe khi phương tiện bị sử dụng vào hành vi vi phạm pháp luật. Nguyên tắc cơ bản là trách nhiệm pháp lý chỉ phát sinh khi có lỗi, tức là người cho mượn phương tiện biết, phải biết hoặc có sự thỏa thuận, thống nhất ý chí với người vi phạm.

Cụ thể, nếu chủ phương tiện cho mượn xe trong điều kiện bình thường, không được thông báo về việc vận chuyển hàng hóa, không trực tiếp tham gia vào quá trình bốc xếp, vận chuyển, không thỏa thuận hay hưởng lợi từ việc vận chuyển hàng hóa không rõ nguồn gốc, thì hành vi cho mượn xe chỉ dừng lại ở quan hệ dân sự thuần túy. Trong trường hợp này, chủ xe không phải chịu trách nhiệm hành chính hay hình sự, và không bị coi là người đồng phạm hay người giúp sức.

Trong quá trình điều tra, truy tố, tạm giữ, cơ quan chức năng có thẩm quyền sẽ thực hiện xác định chiếc xe có phải là vật chứng của vụ án hay không. Hoặc trường hợp chủ xe chứng minh được phương tiện không liên quan đến hành vi phạm tội, thì theo điểm a, điểm b khoản 3 Điều 106 Bộ luật Tố tụng Hình sự, cơ quan có thẩm quyền có trách nhiệm: “Trả lại ngay tài sản đã thu giữ, tạm giữ nhưng không phải là vật chứng cho chủ sở hữu hoặc người quản lý hợp pháp tài sản đó;” và “Trả lại ngay vật chứng cho chủ sở hữu hoặc người quản lý hợp pháp nếu xét thấy không ảnh hưởng đến việc xử lý vụ án và thi hành án”.

Luật sư cũng lưu ý đến trường hợp lỗi vô ý do thiếu trách nhiệm. Trong thực tiễn, có những trường hợp chủ xe biết người mượn thường xuyên tham gia vận chuyển hàng hóa không rõ nguồn gốc, hoặc biết rõ hàng hóa có dấu hiệu vi phạm nhưng vẫn cho mượn xe với tâm lý “không liên quan đến mình”. Những tình tiết này có thể bị cơ quan chức năng xem xét trên cơ sở nhận thức và khả năng kiểm soát của người cho mượn, nhất là khi phương tiện là điều kiện thiết yếu để hành vi vi phạm xảy ra.

Cho mượn xe là quyền dân sự hợp pháp, nhưng quyền này không được sử dụng để tạo điều kiện cho hành vi vi phạm pháp luật. Ranh giới giữa quan hệ dân sự và trách nhiệm pháp lý nằm ở yếu tố lỗi và mức độ kiểm soát của người cho mượn phương tiện

Lời khuyên của Luật sư

Luật sư Vũ Mạnh Khôi cho rằng, bên cạnh việc xử lý nghiêm hành vi vi phạm, điều quan trọng hơn là nâng cao nhận thức pháp lý để phòng ngừa rủi ro, đặc biệt đối với những hành vi tưởng chừng đơn giản như cho mượn phương tiện.

Theo luật sư Khôi, đối với chủ sở hữu phương tiện, khi cho người khác mượn xe – dù là người thân trong gia đình – cần xác định rõ mục đích sử dụng. Việc hỏi rõ xe được dùng để làm gì, chở người hay chở hàng, chở hàng cá nhân hay hàng hóa kinh doanh không chỉ là vấn đề quản lý tài sản mà còn là biện pháp tự bảo vệ mình trước nguy cơ liên đới trách nhiệm pháp lý. Trong trường hợp cần thiết, chủ xe nên yêu cầu người mượn cam kết không sử dụng phương tiện để thực hiện các hành vi trái pháp luật.

Luật sư cũng khuyến nghị, với những phương tiện thường xuyên được sử dụng để chở hàng, chủ xe cần đặc biệt thận trọng khi cho mượn trong bối cảnh các hành vi vận chuyển hàng hóa không rõ nguồn gốc, thực phẩm bẩn đang bị xử lý rất nghiêm. Sự chủ quan, dễ dãi trong việc cho mượn xe có thể khiến chủ phương tiện rơi vào tình huống bị triệu tập, bị tạm giữ phương tiện, gây ảnh hưởng lớn đến quyền và lợi ích hợp pháp, dù cuối cùng không bị xử phạt.

Bên cạnh đó, khi bị lực lượng chức năng kiểm tra, các bên liên quan cần hợp tác, cung cấp trung thực thông tin, tránh tâm lý đối phó hoặc che giấu, bởi điều này có thể làm phát sinh thêm các tình tiết bất lợi trong quá trình xử lý. Chủ phương tiện nên chủ động xuất trình giấy tờ chứng minh quyền sở hữu và làm rõ việc cho mượn xe không gắn với hành vi vi phạm, nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

Pháp luật không nhằm trừng phạt những người không có lỗi, nhưng sẽ xử lý nghiêm những hành vi tiếp tay hoặc coi thường quy định pháp luật. Chủ động phòng ngừa rủi ro pháp lý chính là cách tốt nhất để bảo vệ bản thân và góp phần bảo vệ lợi ích chung của xã hội.