Bảo hiểm xã hội – Trụ cột an sinh trong chiến lược phát triển TP.HCM giai đoạn mới
PLVN - Trong bối cảnh TP.HCM bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng tăng trưởng và bảo đảm an sinh xã hội, bảo hiểm xã hội (BHXH) không chỉ là “tấm lưới an toàn” cho người lao động mà đang từng bước khẳng định vai trò là một trụ cột ổn định xã hội. Từ cải cách thủ tục hành chính đến mở rộng diện bao phủ, từ chuyển đổi số đến hoàn thiện chính sách theo hướng bao trùm, ngành BHXH Thành phố đang đi theo một chiến lược dài hạn, đó là củng cố niềm tin để phát triển bền vững.
BHXH TP.HCM - Nhìn thẳng vào những rào cản
Thực tiễn triển khai tại TP.HCM cho thấy, việc mở rộng BHXH, đặc biệt là BHXH tự nguyện, vẫn đứng trước không ít thách thức, nhất là ở khu vực lao động phi chính thức.
Rào cản đầu tiên là thu nhập không ổn định. Phần lớn lao động tự do có nguồn thu mang tính thời vụ, phụ thuộc vào thị trường và sức khỏe cá nhân, nên lo ngại không thể duy trì việc đóng lâu dài. Cùng với đó là tâm lý “đóng trước, hưởng sau” khiến nhiều người còn đắn đo khi phải cân nhắc giữa nhu cầu chi tiêu trước mắt và quyền lợi lâu dài.
Mặc dù chính sách BHXH tự nguyện đã được bổ sung thêm chế độ thai sản, song hiện vẫn chủ yếu tập trung vào hai chế độ hưu trí và tử tuất, chưa bao phủ đầy đủ các rủi ro ngắn hạn (như ốm đau) vì vậy mức độ hấp dẫn đối với một bộ phận người lao động còn hạn chế. Bên cạnh đó, dù Nhà nước đã có chính sách hỗ trợ tiền đóng theo từng nhóm đối tượng, mức đóng hiện nay vẫn là rào cản đáng kể đối với người thu nhập thấp, công việc thời vụ mang tính thiếu ổn định. Những vấn đề này đòi hỏi không chỉ điều chỉnh chính sách, mà còn cần cách tiếp cận mới trong tổ chức thực hiện.
Truyền thông lấy người dân làm trung tâm
Trước tâm lý “đóng mà chưa thấy lợi ngay”, BHXH TP.HCM đã chủ động chuyển hướng từ truyền thông “phổ biến quy định” sang truyền thông “lấy người dân làm trung tâm”. Theo đại diện BHXH TP.HCM, thay vì chỉ nhấn mạnh điều luật, ngành đang tập trung kể những câu chuyện thật, con người thật – quyền lợi thật, gắn chính sách với các tình huống đời sống cụ thể. “Với nhóm lao động có thu nhập không ổn định, tính linh hoạt của BHXH tự nguyện được truyền thông rõ nét bằng việc người dân có thể lựa chọn mức đóng phù hợp với khả năng tài chính; đóng theo tháng, quý, 6 tháng hoặc 12 tháng; có thể tạm dừng khi gặp khó khăn và tiếp tục khi có điều kiện. Cách tiếp cận này đã ngay lập tức giúp người tham gia “tính được, chọn được, đóng được” theo điều kiện thực tế của từng gia đình. Qua đó, giúp người lao động hiểu rằng BHXH không chỉ là khoản tích lũy cá nhân mà là “tấm lưới an sinh” bảo đảm thu nhập ổn định khi hết tuổi lao động”.
Song song đó, việc bổ sung chế độ trợ cấp thai sản đối với người tham gia BHXH tự nguyện được xem là bước mở rộng quan trọng, đặc biệt đối với lao động nữ trong khu vực phi chính thức. Đây là bước mở rộng quan trọng, giúp người lao động tự do, đặc biệt là lao động nữ, được tiếp cận thêm quyền lợi an sinh thiết thực, qua đó từng bước khắc phục tâm lý cho rằng BHXH tự nguyện chỉ có chế độ hưu trí, tử tuất. Ngoài ra, Ngành cũng tiếp tục phối hợp với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị – xã hội và chính quyền cơ sở để tuyên truyền, vận động, đồng thời huy động nguồn lực hỗ trợ đoàn viên, hội viên tham gia BHXH, tạo động lực ban đầu cho người dân tiếp cận chính sách.
Những dấu ấn năm 2025 – hướng tới hệ thống an sinh xã hội bao phủ
Từ những quyết sách và đổi mới, năm 2025 ghi nhận bước tăng trưởng tích cực về độ bao phủ an sinh trên địa bàn TP.HCM. Khi tổng số người tham gia BHXH, BHYT đạt hơn 13,2 triệu người, tăng gần 14% so với năm trước; riêng số người đã tham gia trong năm 2025 là 310.000 người, chiếm gần 30% số tăng cả nước. Bên cạnh đó, tỷ lệ bao phủ cũng tiếp tục được mở rộng, với 58,42% lực lượng lao động tham gia BHXH và 94,81% dân số tham gia BHYT, góp phần củng cố nền an sinh xã hội bền vững trên địa bàn.
Từ nền tảng đó, năm 2026, Thành phố đặt mục tiêu nâng số người tham gia BHXH lên hơn 5 triệu người; tỷ lệ lao động tham gia BHXH đạt 59,5%; tỷ lệ bao phủ BHYT đạt 96% dân số. Trọng tâm được xác định là mở rộng diện bao phủ theo chiều sâu và bền vững, triển khai đồng bộ các nghị quyết hỗ trợ người tham gia, đẩy mạnh chuyển đổi số, cải cách thủ tục hành chính và khai thác dữ liệu liên ngành để phát triển đối tượng hiệu quả hơn.
Đồng thời, trong dài hạn, BHXH TP.HCM xác định ba định hướng chiến lược. Thứ nhất, tiếp tục tham mưu hoàn thiện chính sách theo hướng bao trùm, linh hoạt, lấy người dân làm trung tâm; tập trung vào lao động khu vực phi chính thức như tiểu thương, lao động tự do, người chạy xe công nghệ, lao động ngành xây dựng, vận tải…
Thứ hai, đẩy mạnh chuyển đổi số, liên thông dữ liệu, đơn giản hóa thủ tục; mở rộng các phương thức chi trả lương hưu và trợ cấp qua tài khoản ngân hàng; hướng dẫn sử dụng dịch vụ công trực tuyến để người dân dễ dàng theo dõi quyền lợi và đóng bảo hiểm. Quá trình này được đặt trong cơ chế “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian, rõ kết quả; hướng tới mục tiêu nâng mức độ hài lòng của người dân lên trên 95%.
Thứ ba, gắn mục tiêu mở rộng BHXH với chiến lược phát triển kinh tế – xã hội bền vững, coi an sinh xã hội là nền tảng ổn định xã hội và động lực phát triển lâu dài của TP.HCM nói riêng và cả nước nói chung.
Mở rộng diện bao phủ BHXH, đặc biệt là BHXH tự nguyện, vì thế không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn, mà là chiến lược phát triển. Khi chính sách được hoàn thiện theo hướng linh hoạt, minh bạch, đồng bộ với chuyển đổi số và cải cách thủ tục thực chất, BHXH sẽ không chỉ là cơ chế hỗ trợ khi rủi ro xảy ra, mà trở thành nền tảng phát triển bền vững.
Từ những kết quả đã đạt được, ngành BHXH TP.HCM đang hướng tới một hệ thống an sinh phát triển theo chiều sâu, bao trùm và hiệu quả hơn, góp phần củng cố ổn định xã hội, mở rộng dư địa tăng trưởng và nâng cao chất lượng sống của người dân trong giai đoạn mới./.